استرس بخش جداییناپذیر زندگی ماست، اما واکنش ما به آن میتواند سلامتمان را کاملاً تحت تأثیر قرار دهد. حتماً تجربه کردهاید که در اوج فشار کاری، عاطفی یا شرایط دشوار زندگی، ناخودآگاه دستتان به سمت شکلات، بیسکویت یا بستنی میرود. اما چرا هنگام استرس به شیرینیها پناه میبریم؟
تحقیقات نشان میدهد که این «میل به شیرینیها» صرفاً به خاطر ضعف اراده نیست، بلکه ریشه در بیولوژی و هورمونهای ما دارد. استرس باعث تغییراتی در شیمی مغز میشود که میل به قند را به شدت بالا میبرد؛ از طرفی، عادتهای اجتماعی هم همیشه ما را تشویق کردهاند که با شیرینی به خودمان آرامش بدهیم.
در این مقاله از مجله اکالا، نگاهی عمیقتر به دلایل علمی و روانی این پدیده میاندازیم و یاد میگیریم چطور با جایگزینهای سالمتر، کنترل رژیم غذایی و سلامتمان را دوباره به دست بگیریم. با ما همراه باشید.
چرا هنگام استرس به شیرینیها پناه میبریم؟
بسیاری از ما وقتی فشارهای زندگی زیاد میشود، برای رسیدن به آرامش به شیرینیجات پناه میبریم. اما چرا این اتفاق میافتد؟ درک علم پشت این موضوع به ما کمک میکند تا در زمان استرس، انتخابهای هوشمندانهتری داشته باشیم و کنترل رژیم غذایی خود را دوباره به دست بگیریم.
در ادامه، به بررسی رابطه میان استرس و میل به شیرینیها میپردازیم و راهکارهایی عملی برای مدیریت آن ارائه میدهیم.
۱. نقش هورمونهای استرس
زمانی که دچار استرس میشویم، بدن ما مجموعهای از هورمونها از جمله «کورتیزول» و «آدرنالین» را آزاد میکند. این هورمونها بدن را برای واکنش به تهدیدها آماده میکنند که اصطلاحاً به آن پاسخ «جنگ یا گریز» میگویند.
اگرچه این واکنش در کوتاهمدت مفید است، اما استرس مزمن باعث میشود سطح این هورمونها همیشه بالا بماند که نتیجه آن، افزایش شدید میل به مصرف شکر است.
در این میان، کورتیزول متهم اصلی است! این هورمون اشتهای ما را، بهخصوص برای غذاهای پرکالری و شیرین، به شدت تحریک میکند. در واقع بدن ما به اشتباه تصور میکند برای مقابله با استرس به سوخت سریع نیاز دارد و به همین دلیل ما را به سمت خوردن شیرینیجات سوق میدهد.
بیشتر بخوانید: برای کاهش استرس چه دمنوشی بخوریم؟
۲. سیستم پاداش در مغز
مغز ما طوری طراحی شده که همیشه به دنبال تجربههای لذتبخش باشد. با خوردن شیرینی، مادهای به نام «دوپامین» در مغز آزاد میشود؛ همان هورمون «حال خوب» که به ما حس پاداش و لذت میدهد. همین موضوع باعث میشود وقتی تحت فشار و استرس هستیم، مغز برای آرام کردن ما، فورا دستور مصرف شیرینی صادر کند.
جالب است بدانید تحقیقات نشان داده که قند دقیقا همان بخشهایی از مغز را تحریک میکند که مواد اعتیادآور فعال میکنند. به همین خاطر، دانشمندان میل به شیرینیها را نوعی اعتیاد میدانند. در واقع ما وقتی سراغ قند میرویم، فقط دنبال انرژی نیستیم، بلکه میخواهیم برای لحظاتی از فشار استرس فرار کنیم.
۳. رابطه استرس و سطح قند خون
استرس میتواند باعث نوسان شدید سطح قند خون شود. وقتی تحت فشار هستیم، قند خون ما ناگهان بالا میرود و بلافاصله با ترشح انسولین، دوباره با افت شدید مواجه میشود. این بالا و پایین شدن مداوم، بدن را تشنه انرژی سریع میکند؛ به همین دلیل است که برای متعادل کردن وضعیت، میل شدید به خوردن شیرینیجات پیدا میکنیم.
علاوه بر این، حذف وعدههای غذایی یا گرسنگی طولانیمدت هم باعث افت قند خون میشود که نتیجهاش میل مهارنشدنی برای تنقلات شیرین است. به همین خاطر، داشتن یک رژیم غذایی منظم و متعادل، کلیدیترین راه برای کنترل این هوسهای کاذب است.
4. عوامل عاطفی و روانشناختی
جدا از واکنشهای فیزیکی بدن، عوامل روحی و روانی هم نقش بزرگی در تمایل ما به شیرینی دارند. بسیاری از ما از بچگی طوری عادت کردهایم که شیرینی را نماد آرامش، جشن یا پاداش بدانیم. این پیشزمینه ذهنی باعث میشود که در لحظات سخت، ناخودآگاه برای آرام کردن خودمان به سراغ شیرینیجات برویم.
علاوه بر این، استرس باعث پدیدهای به نام «خوردنِ احساسی» میشود؛ در این حالت، ما نه از روی گرسنگی، بلکه برای فرار از اضطراب، غم یا حتی بیحوصلگی به غذا پناه میبریم. این رفتار میتواند یک چرخه وابستگی ایجاد کند؛ طوری که مغز برای تسکین هر دردِ عاطفی، فقط شکر را طلب کند و مقاومت در برابر این هوس روز به روز سختتر شود.
چگونه میل به شیرینیها را در زمان استرس را کنترل کنیم؟
حالا که با دلایل پیچیده پشت این هوسها آشنا شدیم، وقت آن است که به سراغ راهکارهای عملی کنترل این میل شدید برویم تا بتوانیم عادتهای غذایی سالمتری بسازیم.
۱. شناسایی محرکها و خوردن آگاهانه
اولین قدم برای کنترل میل به شیرینی این است که بفهمید اصلاً چه چیزی شما را به این سمت هل میدهد. از خودتان بپرسید: آیا واقعاً گرسنهام؟ یا فقط چون عصبی، بیحوصله یا خستهام سراغ شکلات میروم؟ وقتی بفهمید چه احساسی پشت این هوس است، نیمی از راه را رفتهاید.
خوردن آگاهانه یعنی به انتخابهای غذایی و حس گرسنگی یا سیریتان کاملاً دقت کنید. همین مکث کوتاه به شما کمک میکند بهجای تسلیم شدن در برابر هوس، انتخابی هوشمندانه داشته باشید.
۲. انتخاب جایگزینهای سالمتر
وقتی ولعِ شیرینی به سراغتان میآید، داشتنِ گزینههای سالم در دسترس، میتواند همهچیز را عوض کند. به جای تنقلات پر از شکر، سعی کنید میل به شیرینی را با گزینههای طبیعی مثل میوههای تازه، ماست، مغزها (آجیل) و شکلات تلخ پاسخ دهید.
این جایگزینها نهتنها هوسِ شیرینی شما را برطرف میکنند، بلکه مواد مغذی مورد نیاز بدنتان را هم تأمین میکنند.
۳. تعادل قند خون را حفظ کنید
برای مبارزه با میل به شیرینی، باید سطح قند خونتان را در طول روز ثابت نگه دارید. سعی کنید رژیم غذاییتان شامل غلات کامل، پروتئینهای کمچرب، چربیهای سالم و مقدار زیادی میوه و سبزیجات باشد. خوردن وعدههای غذایی منظم و میان وعدههای سالم، مانع از افت ناگهانی قند خون و شروع هوسهای کاذب میشود.
علاوه بر تغذیه، نوشیدن آب را جدی بگیرید. جالب است بدانید که گاهی بدن ما حس «تشنگی» را با «گشنگی» اشتباه میگیرد و همین باعث میشود بی دلیل سراغ خوراکیهای شیرین برویم. پس حتماً در طول روز به اندازه کافی آب بنوشید تا بدنتان در وضعیت پایدار بماند.
4. مدیریت موثر استرس
از آنجا که استرس متهم ردیف اول ولع شیرینی است، پیدا کردن راهی برای کنترل آن مستقیماً میل شما به شکر را کاهش میدهد.
تکنیکهایی مثل مدیتیشن، یوگا، تنفس عمیق و فعالیت بدنی همگی روشهای فوقالعادهای برای آرام کردن ذهن هستند. ورزش منظم نیز نهتنها استرس را تخلیه میکند، بلکه باعث آزاد شدن اندورفین (هورمون شادی) میشود که هم حالتان را خوب میکند و هم نیاز کاذب به تنقلات شیرین را از بین میبرد.
بیشتر بخوانید: تکنیکهای تنفسی برای کاهش استرس و اضطراب
5. از دیگران کمک بگیرید
داشتن یک حلقه حمایتی و ارتباط با دیگران، کلید موفقیت در کنترل استرس و هوسهای ناگهانی است. وقتی تجربههایتان را با دوستان یا خانواده در میان میگذارید، هم تشویق میشوید و هم نسبت به هدفی که دارید احساس مسئولیت بیشتری میکنید.
علاوه بر این، میتوانید عضو گروهها یا انجمنهای آنلاینِ سلامتی شوید. برقراری ارتباط با افرادی که مسیر مشابهی را طی میکنند، به شما انگیزه میدهد که در روزهای سخت، راحتتر با استرس و هوس شیرینی مقابله کنید.
درک اینکه چرا هنگام استرس سراغ شیرینی میرویم، اولین و مهمترین قدم برای ساختن زندگی سالمتر است. ترکیب هورمونها، واکنشهای مغزی و فشارهای روانی دست به دست هم میدهند تا در لحظات سخت، ما را به سمت شکر بکشانند.
اما با کمک راهکارهای ساده گفتهشده در این مقاله از بخش سبک زندگی مجله اکالا، مانند خوردن آگاهانه، انتخاب جایگزینهای سالم، حفظ تعادل قند خون و مدیریت استرس، میتوانیم دوباره کنترل سلامت خود را به دست بگیریم.
یادتان باشد در شلوغیهای زندگی، خوردن مقدار کمی شیرینی گاهی اشکالی ندارد؛ نکته اصلی این است که ما آگاهانه انتخاب کنیم، نه اینکه اجازه دهیم هوسها برای ما تصمیم بگیرند.
منبع: Cymbiotika
من سورین صیادی هستم. سالهاست که شور و اشتیاق من به نوشتن، بخش بزرگی از زندگیام بوده و خیلی خوشحالم که میتونم با نوشتن درباره موضوعات متنوعی مثل سینما، آشپزی و سبک زندگی، دیدگاهها و تجربیاتم رو با شما به اشتراک بگذارم.
